TESPİH KULLANMAK BİDATMİDİR…?

Değerli kardeşlerimiz,Vehhabi inancini ve bu inancin yönelltiği iddiani delilleriyle birlikte açiklamaya ve onlarin çirkin yüzlerini belgeleriyle birlikte göstermeğe çalişicağiz.Öncelikle vehhabi yazarin fikrini söyleyelim.

“Tesbih kullanmak bid’attir”. (El Hediye-tüs Sünniye, s.47 Mısır)

Tespih kullananlari bidat ehli gibi gören bu zihniyyete delilleriyle birlikte cevap vereceğiz.

وعدُّ التسبيح بالأصابع سنّة كما قال النبي صلى الله عليه وسلم للنساء : { سَبِّحْنَ وَاعْقِدْنَ بِالْأَصَابِعِ فَإِنَّهُنَّ مَسْئُولَاتٌ مُسْتَنْطَقَاتٌ } . وأما عدُّه بالنَوَى والحَصَى ونحو ذلك فحسنٌ وكان من الصحابة رضي الله عنهم من يفعَل ذلك وقد رأى النبي صلى الله عليه وسلم أمَّ المؤمنين تسبِّح بالحصى وأقرَّها على ذلك وروي أن أبا هريرة كان يسبِّح به .
وأما التسبيح بما يُجعَل في نِظامٍ من الخَرَز ونحوه فمن الناس من كرِهه ومنهم من لم يكرَهه وإذا أحسِنتْ فيه النيّة فهو حسنٌ غيرُ مكروه وأما اتخاذه من غير حاجة أو إظهاره للناس مثل تعليقه في العُنُق أو جعْله كالسُّوار في اليد أو نحو ذلك فهذا إما رياء للناس أو مَظِنّة المراءاة ومشابهة المرائين من غير حاجة : الأول محرَّم والثاني أقلُّ أحواله الكراهة فإن مراءاةَ الناس في العبادات المختصّة كالصلاة والصيام والذكر وقراءة القرآن من أعظم الذنوب
“Zikrin parmaklarla sayılması Sünnetdir. Nasil ki, Nebi – sallallahu aleyhi ve sellem – kadınlara demişdi: “Zikr edin ve parmaklarla sayın. Şüphesiz ki, onlar (Kiyametde) hesaba çekilecek ve konuşacaklar.”
Zikrin küçük taşlar ve meyve taneleri ve benzeri şeylerle sayılmasına gelince bu güzel işdir! Sahabeden – Allah onlardan razı olsun – böyle edenler vardı. Nebi – sallallahu aleyhi ve sellem – müminlerin anasını küçük taşlarla zikr ederken gördü ve buna itiraz etmedi. Ebu Hureyrenin de bunlarla zikr etdiyi rivayət edilmişdir.
Boncuklar ve benzerlerinin uygun dizilmiş şekliyle (tespihle) zikre gelince insanlardan bunu kerih görenler (hoş karşılamayanlar) ve kerih görmeyenler vardır.
Niyet iyi oldukda bu amel (tespihle zikr) mekruh olmayan güzel bir ameldir!
Ama, buna ihtiyac olmadan tespih elde etmek, boyundan asmak veya bilerzik gibi kola takmak suretiyle onu insanlara göstermek ve benzeri amellere gelince bu ya insanlar için riyadır/gösterişdir, ya da hakkında riyakarlık şüphesinin doğmasına sebep ve ihtiyac olmadan riyakarlara benzemekdir ki bunun birincisi haram, ikincisi ise en iyi halda kerahetdir.
İnsanların Namaz, Oruc, Zikr, Kuran okumak gibi özel ibadetlerde riyakarlığı günahların en büyüklerindendir…”
kaynak: Ahmed İbn Teymiyye: Məcmu Fetava: 22/506
Medine: 1425/2004
Hadis ilminde Şeyhul İslam sayılan İbn Hacer El Askalani (773-852 h/1372-1449 m) tespihle zikr ederdi. Bunu onun talebelerinden Muhammed Es Sahevi “El Cevahir ved Durer fi Tercemeti Şeyhil İslam İbni Hacer” adlı kitabında rivayet ediyor:
وكان – رحمه الله تعالى – إذا جلس مع الجماعة بعد العِشاء وغيرها للمذاكرة, تكون السُبْحة تحت كُمِّه بحيْث لا يرها أحد, ويستمرّ يُدِيرها وهو يُسبّح أو يذكّر غالب جلوسه, وربما سقطتْ من كُمِّه فيتأثر لذلك, رغبة في إخفائه

“İbn Hacer – Allah ona rəhmət etsin – işa namazından sonra və başka zaman müzakire maksadiyla cemaatla oturduğu zaman tespih elbisenin kol hissəsinin altında, kimsenin göremeyeceği şekilde olardı.
Meclisdeki zamanın çok hissesini tepsih ve zikr ederek devamlı şekilde onu çevirerdi.
Bazen tespih elbisesinin kolundan düşer ve o amellerini gizlemeye olan rağbeti sebebiyle bundan rahatsiz olurdu.”
Kaynak: Muhammed Es Sahevi: El Cevahir ved Durer: 1/111
Orta Asyadakı ilim merkezlerinin ürünü olan Ebul Berket En Nesefinin (v. 710 h/1310 m) “Kenzud Dekaik” eserinde yazılan şerhlerden biri de Allame İbn Nuceym El Misrinin (v. 970 h/1563 m) “El Behrur Raik Şerhu Kenzid Dəkaik” eseriir. Şarih orada zikrleri tespihle saymak hakkinda diyor ki:

ولما رواه أبو داود والترمذي والنسائي وابن حبان والحاكم وقال صحيح الإسناد { عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ أَنَّهُ دَخَلَ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى امْرَأَةٍ وَبَيْنَ يَدَيْهَا نَوًى أَوْ حَصًا تُسَبِّحُ بِهِ فَقَالَ أُخْبِرُكِ بِمَا هُوَ أَيْسَرُ عَلَيْك مِنْ هَذَا أَوْ أَفْضَلُ فَقَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ عَدَدَ مَا خَلَقَ فِي السَّمَاءِ وَسُبْحَانَ اللَّهِ عَدَدَ مَا خَلَقَ فِي الْأَرْضِ وَسُبْحَانَ اللَّهِ عَدَدَ مَا بَيْنَ ذَلِكَ وَسُبْحَانَ اللَّهِ عَدَدَ مَا هُوَ خَالِقٌ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَاَللَّهُ أَكْبَرُ مِثْلُ ذَلِكَ وَلَا إلَهَ إلَّا اللَّهُ مِثْلُ ذَلِكَ وَلَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إلَّا بِاَللَّهِ مِثْلُ ذَلِكَ } فلم يَنْهها عن ذلك وإنما أرشدها إلى ما هو أيسر وأفضل, ولو كان مكروها لبيَّن لها ذلك
ثم هذا الحديث ونحوه مما يشهَد بأنه لا بأس باتخاذ السُبْحة المعروفة لإحصاء عددِ الأذكار إذ لا تَزيد السُبْحة على مضمونِ هذا الحديث إلا بضَمّ النوى ونحوه في خَيْطٍ, ومثل هذا لا يظهَر تأثيره في المنْع, فلا جَرَمَ أنْ نُقل اتخاذها والعمل بها عن جماعة من الصوفية الأخيار وغيرهم اللهم إلا إذا ترتب عليها رياء وسُمْعة فلا كلامَ لنا فيه

“… (Namaz haricinde zikrin sayılmasının mekruh olmamasının delili) Ebu Davud, Tirmizi, Nesai, İbn Hibban ve Hakimin rivayət edib “Sahih İsnadlı” dediyi bu hadisdir:

“Said bin Ebi VaKKasdan: O Nebiyle – sallallahu aleyhi ve sellem – beraber önündə onlarla zikr etdiyi meyve çekirdekleri ve ya kiçik taşlar olan bir kadina yanaşdı.
Nebi – sallallahu aleyhi ve sellem – buyurdu: Sana bundan daha kolay ve daha faziletli olanı haber vereyimmi? Deki: Allah semada yaratdıklarının sayı kadar Süphandır, Allah yerdə yaratdıklarının sayı kadar Süphandir, Allah bu ikisi arasında yaratdıklarının sayı kadar Süphandir, Allah nelerin Halikidirsa o kadar Subhandır.
Elhamdulillah, Allahu Ekber, La İlahe İlle Allah, La Havle ve la Kuvvete İlla Billah zikrleri da ayni şekilde”

Allahın Rəsulu – sallallahu aleyhi və səlləm – kadina bunu (çekirdeklerle zikri) yasaklamadi. Sadece kadini daha kolay ve daha faziletli olana yönlendirdi. Eğer kadinin etdiyi mekruh olsaydı, mutlaka kadina bunu açiklardi.
Bu ve benzei hadisler, zikrleri saymak maksadiyla malumumuz olan tespihten istifade etmekde bir kusur olmadığını gösteren delillərdendir.
Çünki, tespihin hadisde bahsedilenden farki tanelerin ve ya benzeri şeylerin bir ipe dizilmesinden başka bir şey deyildir. Bu noktada farki olmadığı gibi, yasak olunma noktasinda da tanelerin ipe dizilmesinin tesiri olmaz.
Şüphesiz ki, tespihten istifade hayir ehli Sufilerden olan bir cemaatdan ve digerlerinden de nakledilmişdir. Allahım! ancak tespihle riya ve şöhret hedeflenirse, bizim sözümüz yokdur.”
Kaynak: İbn Nuceym El Misri: El Behrur Raik Şerhu Kənzid Dəkaik: 2/51-52
Beyrut: Darul Kutubil İlmiyyə: 1418/1997

Azərbaycan diyarının yetişdirdiyi muhaddislerden El Hatib Et Tebrizinin (v. 741 h/1340 m) meşhur kitablarından biri de “Mişkatul Mesabihdir”. Kitaba bir çok şerhler yazılmışdır. Şerhlerin en büyüğü olan “Mirkatul Mefatih Şerhu Mişketil Mesabih” adlı kitabın yazarı Mulla Ali el Kari (v. 1014 h/1606 m) hadislerin birinin şerhinde tespih hakda diyor ki:

عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ, أَنَّهُ دَخَلَ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى امْرَأَةٍ وَبَيْنَ يَدَيْهَا نَوًى أَوْ حَصًا, تُسَبِّحُ بِهِ فَقَالَ: ألا أُخْبِرُكِ بِمَا هُوَ أَيْسَرُ عَلَيْك مِنْ هَذَا أَوْ أَفْضَلُ؟ فَقَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ عَدَدَ مَا خَلَقَ فِي السَّمَاءِ, وَسُبْحَانَ اللَّهِ عَدَدَ مَا خَلَقَ فِي الْأَرْضِ, وَسُبْحَانَ اللَّهِ عَدَدَ مَا بَيْنَ ذَلِكَ, وَسُبْحَانَ اللَّهِ عَدَدَ مَا هُوَ خَالِقٌ, وَاَللَّهُ أَكْبَرُ مِثْلُ ذَلِكَ, وَالْحَمْدُ لِلَّهِ مِثْلُ ذَلِكَ, وَلَا إلَهَ إلَّا اللَّهُ مِثْلُ ذَلِكَ, وَلَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إلَّا بِاَللَّهِ مِثْلُ ذَلِكَ .
رواه الترمذي، وأبو داود، وقال الترمذي: هذا حديث غريب.
وهذا أصل صحيح لتجويز السبحة بتقريره فإنه في معناها إذ لا فرق بين المنظومة والمنثورة فيما يعد به ولا يُعْتدّ بقولِ من عدّها بدعة وقد قال المشايخ أنها سَوْط الشيطان وروي أنه رؤى مع الجُنُيْد سُبْحة في يده حال انتهائه فسئل عنه فقال شيء وصَلنا به إلى الله كيف نترُكه

“.Said bin Ebi VaKKasdan: O Nebiyle – sallallahu aleyhi ve sellem – beraber önündə onlarla zikr etdiyi meyve çekirdekleri ve ya kiçik taşlar olan bir kadina yanaşdı.
Nebi – sallallahu aleyhi ve sellem – buyurdu: Sana bundan daha kolay ve daha faziletli olanı haber vereyimmi? Deki: Allah semada yaratdıklarının sayı kadar Süphandır, Allah yerdə yaratdıklarının sayı kadar Süphandir, Allah bu ikisi arasında yaratdıklarının sayı kadar Süphandir, Allah nelerin Halikidirsa o kadar Subhandır.
Elhamdulillah, Allahu Ekber, La İlahe İlle Allah, La Havle ve la Kuvvete İlla Billah zikrleri da ayni şekilde”

Bu hadisi Tirmizi, Ebu Davud, rivayet etmiş, Tirmizi : “bu garib hadisdir” demişdir.

Şerh: … Bu hadis Resulallahin – sallallahu aleyhi ve sellem – takriri sebebiyle (itiraz etmemesiyle) tespihin cevazi için sahih bir delildir. Çünki, taneyle zikr etmek tespihle etmək gibi bir şeydir. Çünki, zikrin sayıldığı şeylerin ipe dizilmesiyle dağınık olması arasında bir fark yokdur.
Tespihi bidat sayanın görüşüne itibar yokdur. Şeyhler tespihin şeytan kirbaci olduğunu söylemişler (zikr edildikde şeytan kirbacla vurulmuş gibi olur).
Rivayet edildiyine göre Cuneyd ölüm ayağındayken elinde tespih vardı ve ona bu hakda sual edildi. Cevabən dedi: Bu, onunla Allaha kovuşduğumuz şeydir, onu nasil terk edeyim ki? …”
Kaynak: Mulla Ali El Kari: Mirkatul Mefatih Şerhu Mişketil Mesabih: 5/221 (Hədis: 2311)
Beyrut: Darul Kutubil İlmiyyə: 1422/2001

Allame İbnus Salahın (577-643 h/1181-1245 m) ipek ve kalin ipli tespih hakda soruya cevabı:

مسألة : هل يجوز للإنسان أن يسبح بسبحة خَيْطها حرير والخيط ثخين
أجاب رضي الله عنه : لا يحرم ما ذكره في السبحة المذكورة والأولى إبداله بخيط آخر

“321-ci mesele: İnsanların ipi ipəe ve ipi kalin olan tespihle zikr etmesi caizdirmi?
İbnus Salah – Allah ondan razı olsun – şöyle cevab verdi: bahsedilen tarzda bir tespih haram değil. Ama, ipinin başka bir iple deyişdirilmesi daha uygundur.”
Kaynak: İbn Es Salah: Edebul Mufti vel Mustefti: 1/400
Beyrut: 1407

İbn Nuceym El Misrinin tespih hakda görüşü yukarıda takdim edilmişdi. Bu esere haşiye yazanlardan İbn Abidin Ed Dimaşki (1238-1307 h/1823-1889 m), Remli ve İbn Hacer El Heyteminin de tespih hakda görüşlerini zikediyor:
قال الرملي : والظاهر أنها ليست ببدعة فقد قال ابن حجر الهيتمي في شرح الأربعين النواوية : السبحة ورد لها أصل أصيل عن بعض أمهات المؤمنين وأقرها النبي صلى الله تعالى عليه وسلم على ذلك

“Remli dedi: Zahir olan tespihin bidat olmadığıdır. İbn Hacer El Heytemi “Şerhul Erbainen Neveviyye” adlı kitabında dedi: Tespih hakkında müminlerin analarının bazilarinan hakiki bir dayanak varid olmuş ve Nebi – sallallahu təala aleyhi ve sellem – bunu takrir etmişdir. (itiraz etmemişdir).”

Kaynak: İbn Abidin: Minhetul Halik bi Hamişil Behrir Raik: 2/51
Beyrut: Darul Kutubil İlmiyyə: 1418/1997
İmam Muhyiddin En Nevevi (631-676 h/1233-1277 m) “Tehzibul Esma val Luğat” adlı kitabında təsbeh haqqında deyir:
والسُبْحة: بضمِّ السِّينِ وإسكانِ الباءِ، خَرَزٌ منظومةٌ يُسبَّح بها معروفة، تَعْتادُها أهلُ الخيرِ

“Es Subha (Tespih): “Es Sin” harfinin zammesi, “El BE” harfinin sükunuyla okunur. Bu, nizamla dizilmiş boncuklar ki onlar vasitasiyla zikr çekilir, bilinen bir şeydir. Ondan istifade etmek Hayir ehlinin adətlerindendir.”

Kaynak: Muhyiddin En Nevevi: Tehzibul Esma val Luğat: 3/143-144
Beyrut: Darul Kutubil İlmiyye
Maliki mezhebinin en sağlam kaynaklarından sayılan “El Mudevvene” adlı eserin sahibi Sehnun Et Tanuhi (160-240 h/777-854 m) tespih kullanirdi. Bunu İmam Zehebi (673-748 h/1274-1348 м) nakletmişdir:
وعن إسماعيلَ بنِ إبراهيمَ، قال: دخَلتُ على سَحْنُونَ، وهو يومئذٍ قاضٍ، وفي عُنُقِهِ تَسْبيحٌ يُسبِّح به

“İsmail bin İbrahimden: Kadi olduğu zaman Sahnunun yanına girdim. Boynunda onunla zikr etdiyi bir tespih vardı.”

Kaynak: Şemsuddin ez Zehebi: Siyeru Alemin Nubela: 12/66
Beyrut: Mevsuatur Risale: 1402/1982

Səhnun haqqındakı bu rivayəti Kadi İyad “Tertibul Medarik ve Takribul Mesalik” adlı eserinde de rivayət etmişdir.
Hadis ilminde İmam Ahmedin hocalarindan olan Yahya bin Said El Kattan (120-198 h/737-813 m) tespih kullanirdi. Bunu İmam Zehebi (673-748 h/1274-1348 м) nakletmişdir:
قال ابنُ مَعِينٍ: وكان يَحْيى يَجِيءُ معه بمِسْباحٍ، فيُدخِلُ يدَه في ثِيابِه، فيُسبِّحُ

“İbnu Main (ED Duri rivayetiyle gelen “Tarihu İbni Main” adlı kitabında) dedi: Yahya (bin Said El Kattan) bir tespihle dolaşardı. Elini elbisesinin içine sokar ve zikr çekerdi.”
kaynak: Şəmsuddin Ez Zehebi: Siyeru Alemin Nubela: 9/180
Beyrut: Mevsuatur Risale: 1402/1982

Meşhur Mutasavvıf Cuneyd El Bağdadi (v. 297 h/910 m) tespihle (günde 30 000 defa) Yüce Allahı zikr ederdi. Bunu İbn Kesir (701-774 h/1302-1373 m) naklediyor:
ورأى بعضُهم معه سُبْحةً, فقيلَ له: أنتَ مع شَرَفِك تتَّخذُ سُبْحةً؟ فقال: طريقٌ وصَلتُ به إلى الله لا أُفارِقُه

“Bazi insanlar onda tespih gördüler ve ona şöyle deyildi: Sen bu şerefine rağmen tespihmi taşiyorsun?
Cuneyd dedi: Bu onunla Allaha vasil olduğum bir yoldur, ondan ayrilmam.”
Kaynak: İbn Kesir: el Bidaye ven Nihaye: 14/768
Daru Hecr: 1419/1998

Bu rivayeti senediyle beraber İmam Beyhaki “Ez Zuhd” (293), El hatibul Bağdadi “Tarihu Bağdad” (7/245), İbnu hallikan “Vefayatul Ayan ve Enbeu Ebneiz Zaman” (1/373), Safadi ise”El Vafi bil Vefayat” (11/203) eserinde nakletmişdir.

Şafi alimlərinden İbnul İraki olarak tanınan Hafiz Ebu Zura Veliyyuddin El İraki (762-826 h/1361-1423 m) mevzumuz hakda:

المسألةُ العشْرونَ : اتخاذُ السُّبْحةِ والتعديدُ بها – هل ثبَت فيه أصلٌ يُعْتدُّ به ؟ واتخاذُها مع حصول تذكيرٍ منه لصاحبها ولغيره خيرٌ أم ترْكُها ؟

الجواب : أن اتخاذَ السُّبْحة المعروفةِ بخصوصِها لعَدَدِ التسبيحِ لا أَعلَم فيه شيئا ثابتا عن النبي – صلى الله عليه وآله وسلم – لكن ورَدتْ عِدّةُ أحاديثَ في عَقْدِ التسبيح بالأصابعِ ، وفي التسبيح بالحَصَى والنَّوَى , فهو أصلُ السُّبْحةِ إذْ هو في معناه

“Sual – 20: Tespihten istifade etmek ve onunla (zikirleri) saymak hakda itimad ediləcək bir delil varid olmuşmudur? Tespihten istifade edilip, bunun sahibine ve başjalarına (zikri) hatırlatmasımı daha hayirlidir, yoksa terkimi?

Cevab: Malum tespihi zikrleri saymak için istifadə etmek hakda Nebiden – sallallahu alehi ve alə alihi ve sellem – sabit olmuş bir şey bilmiyorum.
Ama, zikirleri parmakla, küçük taşlarla ve meyve çekirdekleriyle saymak hakda bir çok hadis varid olmuşdur ki, bu da tespihin delilidir. Çünki, bunlar anlamca ayni şeylerdir… (delil teşkil eden hadisleri zikr ediyor).”
Kaynak: Veliyyuddin El İraki: El Ecvibetul Merdiyye anil Esiletil Mekkiyye: 84
Mektebatut Teviyetil İslamiyye

Categories: Akide | Leave a comment

Post navigation

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Create a free website or blog at WordPress.com.

%d bloggers like this: